Thanatephorus cucumeris

Çökerten Hastalığı

Genel

Türkiye'de çökerten hastalığı olarak bilinen Thanatephorus cucumeris uzun bir süre vejetatif evre olan Rhizoctonia solani olarak biliniyordu. Uzun bir süre kısır bir mantar olduğuna inanılmış, ancak son zamanlarda mantarın bazidiosporlar oluşturduğu keşfedilmiştir. Bu sporların salgınlarda ve mantarın yayılmasında bir rolü yoktur; bu açılardan sadece miselyumun önemi vardır.

Thanatephorus cucumeris, toprakta yaşayan bir mantardır; toprakta çok uzun süre kalır. Kışı, toprakta veya mahsul kalıntılarında, miselyum veya sklerotlar halinde geçirir. Bu mantar da tohumla taşınır.

Thanatephorus cucumeris, kök boğazı çürüklüğü ve fide kök çürüklüğü gibi hastalıklara neden olur.

Çökerten hastalığının yaşam döngüsü ve görünümü

Miselyum, bitkiyi yaralar veya gözeneklerin yanı sıra bir enfeksiyon yastığı oluşmasından sonra doğrudan kütikül yoluyla da enfekte eder. Yayılma, yağmur, su, makine ve aletler yoluyla, toprak parçacıkları içinde ve bitki parçalarının hareketi ile gerçekleşir. Mantar bitkiden bitkiye ve topraktan yukarı doğru büyür; bu nedenle ilk önce en alttaki bitki kısımları enfekte olur. Genelde iyi büyüyen bitkiler, daha az hassastırlar. Enfeksiyon için ideal sıcaklık 15-18°C arasındadır; bununla birlikte 35°C'de de enfeksiyon oluşabilir. Hastalık, orta derecede ıslak bir toprakta en şiddetli halini alır.

Enfekte bitki kısımlarında miselyum ve yeni sklerotlar görülür. Bitkiden toprağın üzerine düşer ve böylece bir sonraki mahsul için topraktaki patojen yoğunluğunu arttırırlar. Miselyum, 90 derece açılı dallanma ile özgün bir şekilde büyür. Bu özelliği mantarı mikroskop altında teşhis etmeyi kolaylaştırır.

Mantar kapsamında, 12 farklı “anastomoz grubu (AG)” vardır. Thanatephorus cucumeris'in iki hifi bir araya geldiğinde, iki farklı reaksiyon mümkündür. Aynı AG’ye ait hifler birleşir. Farklı AG’lerden gelen hifler buluştuğunda, füzyon bölgesinin etrafındaki hücreler ölür. Meseleyi daha da karmaşıklaştıran bir olgu, AG’lerde alt grupların ayırt edilebilmesidir. Farklı konukçu grupların, patojenitelerine göre az çok belirli, farklı AG’leri vardır.

Bütün izolatlar patojen değilidir; izolatların birçoğu tamamen çürükçül toprak sakinleridir.

Çökerten hastalığı nasıl kontrol edilir?

Çökerten hastalığı nasıl önlenir?